Haiku

蝶とんで我身も塵のたぐひ哉
cho tonde waga mi mo chiri no tagui kana
Issa

Cánh bướm chập chờn
thân tôi
cũng là cát bụi

haiku , issa

Haiku

薮原や何の因果で残る菊
yabu hara ya nanno inga de nokoru kiku
Issa

Đồng cỏ hoang
nhân quả nào
hoa cúc vẫn còn đây?

Một bông cúc vẫn còn sót lại giữa đồng cỏ mênh mang. Đấy có phải là nhân duyên? Nhân duyên của bông cúc, của đồng cỏ hay của nhà thơ, người nhận ra một bông cúc còn sót lại?

Hà Nội mùa hạ chói chang, không thấy hoa nở. Nghe nói sen đang đua nở ở hồ Tây, nhưng đường xa khuất nẻo. Thôi đợi mùa thu về để "lưu đắc khô hà thính vũ thanh" vậy. Tôi lánh trần ai đi rất xa / Bâng khuâng sao lạnh ánh trăng tà / Ngày mai hứa hẹn bừng hương cỏ / Tôi sẽ say nằm ngủ dưới hoa.

haiku , issa

Haiku

我星はひとりかも寝ん天の川
waga hoshi wa hitori ka mo nen ama no kawa
Issa

Ngôi sao của tôi
cũng ngủ một mình sao?
Ngân hà

Tôi không biết làm sao có thể chụp được bầu trời sao và dải Ngân hà vắt ngang đó. Những đêm mùa hạ là những đêm trời sao lung linh nhất. Thành phố thời hiện đại làm giảm sự lấp lánh của trời sao vì ô nhiễm phông sáng. Có lẽ chỉ còn những vùng rừng núi là trời sao vẫn như thưở nào. Khi tôi nhìn thấy một ngôi sao thì đó là hình ảnh của ngàn năm ánh sáng trước. Ngàn năm trước tôi ở đâu trong kiếp nào giữa ba vạn thế giới này? Hay ngôi sao đấy chính là tôi của ngàn năm trước, giờ tái hợp trong một nhất thể vốn là một từ thưở ban đầu? 

haiku , issa

Dạ hợp tàn

朴散華 即ちしれう 行方かな
hoo sange sunawachi shirenu yukue kana
Kawabata Bosha

Dạ hợp
những cánh hoa tản mát
không biết đi phương nào

(*) Hoa trong bài haiku là hoa phác, không phải là hoa dạ hợp.

haiku , hoa

Hoa tân di sao

辛夷咲く垣根もありて家まばら
kobushi saku kakine mo arite ie mabara
Shiki

Hàng rào cũng có
cây tân di nở hoa
nhà thành xa cách

Hoa tân di sao là một loài hoa thuộc chi Mộc lan, có tên khoa học là Magnolia stellata, rất gần với hoa tân di Magnolia kobus và trước đây được coi là một biến thể của tân di Magnolia kobus. Điểm khác biệt giữa hoa tân di sao và hoa tân di là hoa tân di sao có nhiều cánh, như hình một ngôi sao. Đây là loài hoa bản địa của Nhật Bản, nhưng ở Hàn Quốc cũng có. Ở Việt Nam tôi chưa nhìn thấy loài hoa này. Hoa tân di nở vào đầu mùa xuân, trước chút ít hoa anh đào nở. Hoa nở trước khi ra lá, cây có rất nhiều bông, và hoa tồn tại khá lâu trên cành, khác với loài dạ hợp cùng chi của Việt Nam.

haiku , hoa , shiki

Hoa dạ hợp

我が魂のごとく朴咲き病よし
Waga tama no gotoku hoo saki yamai yoshi
Kawabata Bosha

Cứ như là hồn tôi
hoa dạ hợp nở
bệnh tiêu tan

Hoa dạ hợp hay còn gọi là hoa trứng gà có tên khoa học là Magnolia pumila hay Magnolia coco. Chi Magnolia là Mộc lan có nhiều loài khác nhau như mộc liên, hoa phác, tân di... Nhưng ở Việt Nam tôi mới chỉ thấy có hoa dạ hợp, các loài khác của chi Mộc lan tôi chưa từng thấy. Tôi thích cái tên dạ hợp hơn. Hoa dạ hợp thường bắt đầu nở vào lúc chiều tà, bung hết cánh hoa, đến đêm khuya lại bắt đầu cụp lại, và sang sáng hôm sau cụp hoàn toàn trông như một quả trứng gà. Tên dạ hợp là miêu tả hoa cụp lại vào đêm khuya, còn tên trứng gà là miêu tả hoa vào sáng hôm sau. Đến chiều tối ngày hôm sau, hoa lại bật nở và rụng cánh hoa ngay lập tức, trơ lại nhụy hoa ở cuống hoa. Hoa dạ hợp chỉ tồn tại trong vòng một ngày, rất ngắn ngủi, nhưng chưa đến nỗi đêm nở sáng tàn như hoa quỳnh. Nụ hoa dạ hợp xanh biếc chồi ở nách lá khá lâu mới nở hoa. Khi hoa dạ hợp nở có một mùi hương nhè nhẹ tỏa theo. Lúc hoa dạ hợp nở bung, trông nó khá là giống hoa mộc liên, tuy nhỏ hơn hoa mộc liên nhiều. Một bông sen trắng muốt với ba cánh đài xanh nho nhỏ, xinh xinh. Ban ngày nếu ngắm hoa dạ hợp bao giờ cũng chỉ thấy hoa hàm tiếu, và không khỏi thương tâm khi đến chiều cánh hoa hàm tiếu cười một nụ cuối cùng rồi tan tác biến mất. Hoa dạ hợp như mỹ nhân, không để nhân gian thấy hoa tàn tạ xuống sắc, lưu lại một nụ cười cuối cùng trước khi biến mất khỏi nhân gian. Hoa dạ hợp là giống bản địa của Việt Nam. Ở các nước Đông Á như Nhật Bản, Hàn Quốc tôi chỉ thấy các loài mộc lan khác, không thấy có hoa dạ hợp.

Bài haiku của Bosha là nói về hoa phác, tôi dịch là dạ hợp cho phù hợp với cảm trạng đang thưởng hoa dạ hợp của tôi. "Tôi lánh trần ai đi rất xa / Bâng khuâng sao lạnh ánh trăng tà / Ngày mai hứa hẹn bừng hương cỏ / Tôi sẽ say nằm ngủ dưới hoa".

haiku , hoa

Điếu lan

蘭の香や異国のやうに三ケの月
ran no ka ya ikoku no yau ni mika no tsuki
Issa

Hương lan
trăng câu liêm
trong mưa đêm tha hương

Chlorophytum comosum, tôi gọi là điếu lan, dân gian còn gọi là mẫu tử hay lục thảo. Điếu lan là tên gọi của người Trung Quốc. Sở dĩ có tên gọi như vậy vì cây trổ hoa hay ra cây con theo một nhánh mọc riêng trông giống như chiếc cần câu. Hoa điếu lan nhỏ và tàn ngay. Cây này rất dễ trồng và tác dụng lọc không khí rất tốt.

Trăng câu liêm là trăng mùng ba. Một mảnh trăng treo cong cong trong mưa đêm ở nơi tha hương. Mảnh trăng nhạt nhòa, không sắc nét. Những hình ảnh, âm thanh và nỗi hoài hương, tất cả đều không rõ ràng nhưng lại khắc sâu trong tâm khảm. Hương lan cũng như vậy. Rất khó xác định và mù mờ, nhưng lại không thể nhạt phai. 

"Một mảnh trăng treo suốt canh thâu ... trăng đã ngả ngang đầu", dường như mảnh trăng treo hay có mối liên hệ với xa cách, "người đi xa có nhớ, là nhớ ai ngồi trông cánh chim trời". "Kẻ nơi viễn xứ, người khuê phụ / Đâu chốn tương tư chẳng não lòng".

haiku , hoa , issa